3 Thanh Hoa viên, điều không dám quên

Cuối tháng tám năm 2010, tôi cầm số tiền dì cả chắp vá gom góp được, lên chuyến tàu đi Bắc Kinh. Dì cả, mẹ tôi và chị họ đều ra ga tiễn tôi.

Khi tàu bắt đầu chạy, tôi nhìn dì cả trên sân ga. Bà vẫy tay, trên mặt là nụ cười, nhưng đôi mắt lại đỏ hoe. Tàu càng đi càng xa, bóng dáng bà càng nhỏ dần, tôi áp mặt lên cửa sổ tàu, nước mắt không ngừng rơi.

Bắc Kinh rất lớn, Thanh Hoa viên cũng rất đẹp, nhưng với một đứa trẻ từ vùng núi nghèo như tôi mà nói, tất cả ở đây đều quá xa lạ, cũng khiến tôi tự ti vô cùng. Bạn học của tôi, rất nhiều người đều đến từ những thành phố lớn, họ nói tiếng Anh lưu loát, biết dùng máy tính, biết đàn piano, từng thấy rất nhiều thứ mà tôi nghe còn chưa nghe qua. Còn tôi, đến máy tính cũng chưa từng đụng vào mấy lần, tiếng phổ thông còn nói không chuẩn, mặc bộ quần áo mấy chục tệ dì cả mua cho, đứng giữa họ, chẳng khác nào một kẻ lạc loài.

Tôi từng hoang mang, từng tự ti, thậm chí từng nảy ra ý định lùi bước. Nhưng mỗi lần tôi muốn bỏ cuộc, tôi lại nhớ đến dì cả, nhớ đến cảnh bà bán nhà và bán máy kéo, nhớ đến dáng vẻ bà kéo gạch trong lò gạch, nhớ đến túi tiền nặng trĩu bà đưa cho tôi. Rồi tôi tự nói với mình, Hình Lai Hỷ, mày không được hèn, trên vai mày đang gánh hy vọng cả đời của dì cả và mẹ mày, mày nhất định phải học thật tốt, không thể làm họ thất vọng.

Tôi dồn hết thời gian và tinh lực vào việc học. Người khác thì tham gia hoạt động câu lạc bộ, yêu đương, ra ngoài chơi, còn tôi thì vùi mình trong thư viện, vùi mình trong phòng máy. Tôi bắt đầu học từ những thao tác máy tính cơ bản nhất, ngày đêm viết code, đọc sách, mỗi ngày đều là ba điểm một đường giữa ký túc xá, phòng học và thư viện, thường học đến một, hai giờ sáng mới về ký túc xá.

Tôi không dám tiêu hoang một đồng nào. Số tiền dì cả đưa cho tôi, ngoài học phí và chi phí sinh hoạt cần thiết, tôi không nỡ tiêu thêm dù chỉ một đồng. Ăn uống tôi đều mua những món rẻ nhất ở căn tin, chưa từng mua quần áo mới, trên người chỉ mặc mấy bộ dì cả mua cho, giặt đến bạc màu rồi vẫn tiếp tục mặc.

Để giảm bớt gánh nặng cho dì cả, từ năm nhất đại học, tôi đã tranh thủ thời gian rảnh đi làm gia sư, nhận viết code cho mấy công ty nhỏ, kiếm chút tiền tiêu vặt. Lần đầu tiên tôi dựa vào chính mình viết code kiếm được hai nghìn tệ, việc đầu tiên là gửi một nghìn tệ về cho dì cả.

Nhưng chưa được mấy ngày, dì cả đã gửi tiền trả lại cho tôi, còn gọi điện mắng tôi một trận: “Lai Hỷ, con gửi tiền cho dì làm gì? Con đi học ở Bắc Kinh, chỗ nào cũng phải tốn tiền, cứ tự giữ mà dùng. Dì cả có tiền, không cần con lo. Con chỉ cần học hành tử tế, còn hơn gửi cho dì bao nhiêu tiền cũng được.”

Tôi biết, dì cả sợ tôi ở bên ngoài chịu thiệt thòi, sợ tôi vì kiếm tiền mà làm lỡ việc học. Từ đó về sau, tôi liền cất hết tiền kiếm được, cố gắng không xin tiền sinh hoạt của dì cả nữa, nhưng dì cả vẫn mỗi tháng đều gửi tiền cho tôi, mỗi lần đều mấy trăm tệ, là chắt chiu từng đồng mà bà và chị họ khổ cực kiếm được.

Sau khi chị họ nghỉ học, chị ấy liền đến nhà máy may mặc ở huyện thành làm công, mỗi ngày phải đạp máy may hơn chục tiếng, một tháng chỉ kiếm được hơn một nghìn tệ, bản thân không nỡ tiêu, phần lớn đều gửi về nhà, đưa cho dì cả, để nuôi tôi đi học. Nhưng những chuyện này, các bà chưa bao giờ nói với tôi, sợ tôi có áp lực trong lòng.

Kỳ nghỉ đông năm nhất, tôi về nhà, lúc đó mới lần đầu tiên nhìn thấy cái kho mà dì cả và chị họ đang ở.

Đó là một mái nhà như thế nào chứ? Bốn phía đều là tường đất trụi lủi, tấm bạt nhựa trên mái bị gió thổi phần phật, trong nhà chỉ có một cái giường đất, một cái tủ bong sơn, một cái bếp lò cũ nát, đến một món đồ đạc ra hồn cũng không có. Gió mùa đông len qua khe tường thổi vào, trong nhà cũng chẳng ấm hơn bên ngoài là bao, dì cả và chị họ đã sống trong một nơi như vậy suốt nửa năm trời.

Tôi đứng ở cửa, nước mắt lập tức rơi xuống. Tôi nắm tay dì cả, vừa khóc vừa nói: “Dì cả, sao dì có thể ở chỗ này được chứ? Đều là do con không tốt, đều là con làm liên lụy đến dì…”

Dì cả cười, vỗ vỗ tay tôi, nói: “Đồ ngốc, nói gì mà liên lụy? Ở đây cũng tốt lắm rồi, chỉ cần che được gió che được mưa là được. Dì cả khổ một chút, mệt một chút cũng không sao, chỉ cần con sống tốt là dì cả vui rồi.”

Kỳ nghỉ đông năm đó, tôi không đi đâu cả, ngày nào cũng ở trong cái kho của dì cả, giúp dì cả trám khe tường, sửa mái nhà, gánh nước chẻ củi, có thể sửa cái gì thì sửa, có thể vá cái gì thì vá. Tôi chỉ muốn làm thêm cho dì cả chút việc, bù đắp nỗi áy náy trong lòng mình.

Bốn năm đại học, thành tích của tôi vẫn luôn đứng trong top đầu của khối, nhận vô số học bổng, còn được tiến cử thẳng lên học nghiên cứu sinh của chính trường mình. Mỗi lần tôi chụp ảnh giấy chứng nhận giải thưởng, giấy chứng nhận học bổng gửi cho dì cả xem, dì cả đều vui đến không chịu nổi, cầm điện thoại cho người trong thôn xem, nói: “Xem này, đây là cháu trai tôi, sinh viên ưu tú của Thanh Hoa, lại còn được học bổng nữa!”

Cái vẻ tự hào trên gương mặt bà, là nụ cười đẹp nhất mà cả đời này tôi từng thấy.

Khi học nghiên cứu sinh, tôi đã có thể dựa vào chính mình viết code, làm dự án, kiếm được không ít tiền rồi. Tôi không chỉ không cần xin tiền dì cả nữa, mà mỗi tháng còn có thể gửi tiền cho dì cả và mẹ tôi. Tôi thuê cho dì cả một căn nhà có sân trong thôn, để dì cả và chị họ dọn ra khỏi cái kho đó, không còn phải chịu rét nữa.

Dì cả vẫn không chịu nhận tiền của tôi, mỗi lần tôi gửi tiền cho bà, bà đều cất cho tôi, nói: “Lai Hỷ, sau này con phải mua nhà ở Bắc Kinh, phải kết hôn, chỗ nào cũng cần tiêu tiền, dì cả cất giúp con, lúc nào con cần thì dì cả lấy ra cho con.”

Tôi biết tính dì cả, cũng không cãi với bà, chỉ là mỗi lần về nhà, tôi đều mua cho bà rất nhiều thứ, mua quần áo mới, mua đồ ăn đồ dùng, thay hết đồ trong nhà bằng đồ mới.

Năm 2017, tôi tốt nghiệp nghiên cứu sinh, nhận được offer của một công ty internet hàng đầu trong nước, mức lương khởi điểm đã là năm trăm nghìn tệ một năm. Ngày nhận được offer, tôi lập tức gọi điện cho dì cả, dì cả vừa khóc vừa cười trong điện thoại, nói: “Lai Hỷ, con nên người rồi, cuối cùng dì cả cũng yên tâm rồi.”

4 Ngày vươn lên giữa bao vất vả

Những ngày mới bước vào công việc, không hề dễ dàng. Ngành internet nhịp độ nhanh, cạnh tranh khốc liệt, tôi là một người mới, không có chỗ dựa, không có quan hệ, chỉ có thể dựa vào chính mình mà liều mạng.

Ngày nào tôi cũng là người đến công ty đầu tiên, người về cuối cùng, thường xuyên tăng ca đến nửa đêm, thậm chí thức trắng. Những việc dơ bẩn nặng nhọc người khác không muốn làm, tôi đều tranh làm; những dự án xương xẩu người khác không muốn gặm, tôi đều chủ động nhận. Tôi biết mình không có đường lui, tôi chỉ có thể tiến về phía trước, mới có thể đứng vững ở Bắc Kinh, mới có thể không phụ sự hy sinh của dì cả.

Tôi nhanh chóng được đền đáp cho sự nỗ lực của mình. Chưa đầy một năm sau khi vào làm, tôi đã vì làm dự án tốt mà được thăng lên làm quản lý, lương năm tăng lên tám trăm nghìn. Hai năm nữa trôi qua, tôi lại được thăng làm giám đốc bộ phận, lương năm tăng lên hai triệu.

Mấy năm đó, đúng là thời kỳ bùng nổ của ngành internet, công ty tôi làm phát triển rất nhanh, chức vị của tôi cũng thăng tiến không ngừng, tiền lương cũng nước lên thì thuyền lên. Năm 2021, khi tôi ba mươi tuổi, tôi được thăng làm phó tổng giám đốc kỹ thuật của công ty, cộng thêm cổ phần và tiền thưởng cuối năm, lương năm đạt tới sáu triệu.

Cuối cùng tôi cũng đứng vững ở Bắc Kinh. Tôi mua một căn nhà lớn ở Bắc Kinh, đón mẹ từ quê lên, để bà yên hưởng tuổi già. Tôi cũng kết hôn, vợ tôi là Trần Hi, bạn học của tôi ở Thanh Hoa, làm quản lý cấp cao trong ngành tài chính, rất hiểu chuyện, cũng rất ủng hộ tôi báo đáp ân tình của dì cả.

Có tiền rồi, việc đầu tiên tôi nghĩ đến chính là báo đáp dì cả.

Tôi mua cho dì cả một căn nhà có thang máy ở huyện thành, trang hoàng rất đẹp, muốn bà dọn qua ở, nhưng dì cả không chịu, nói bà đã quen sống ở làng, thân với hàng xóm, đến huyện thành sẽ không quen.

Mỗi năm tôi đều gửi cho dì cả hai trăm nghìn, bảo bà muốn tiêu thế nào thì tiêu, vậy mà bà vẫn chẳng nỡ tiêu một xu nào, tất cả đều cất giúp tôi. Những bộ quần áo mới tôi mua cho bà, bà cũng chẳng nỡ mặc, chỉ lúc đi thăm họ hàng mới lấy ra mặc một lần, ngày thường vẫn mặc những bộ đồ cũ đã giặt đến trắng bệch.

Tôi mấy lần muốn đón dì cả và cả nhà chị họ lên Bắc Kinh, tìm cho chị họ một công việc nhẹ nhàng, để dì cả ở Bắc Kinh dưỡng già, nhưng dì cả đều từ chối. Bà nói: “Lai Hỷ, giờ con có tiền đồ rồi, dì cả rất vui, nhưng dì cả không thể làm phiền con. Con sống tốt ở Bắc Kinh là dì cả yên tâm rồi, chúng ta ở quê rất tốt, con không cần phải bận tâm đâu.”

Tôi biết, dì cả cả đời hiếu thắng, bà không muốn người khác nói rằng ngày xưa bà cho tôi ăn học, là vì muốn tiền của tôi, muốn tôi báo đáp bà. Bà không muốn gây thêm bất cứ phiền phức nào cho tôi, dù bây giờ tôi có khả năng cho bà cuộc sống tốt nhất, bà cũng không chịu dễ dàng nhận lấy.

Nhưng trong lòng tôi hiểu rất rõ, ân tình của dì cả, cả đời này tôi cũng không trả hết được. Không có bà, sẽ không có tôi của ngày hôm nay. Năm xưa bà cho tôi, không phải là hai vạn tám nghìn tệ, mà là cả cuộc đời tôi, là tương lai của tôi.

Tôi chỉ có thể vào mỗi dịp lễ tết dẫn vợ về quê thăm dì cả, mua cho bà rất nhiều thứ, ngồi trò chuyện với bà, giúp bà làm việc. Mỗi lần tôi về, dì cả đều vui đến mức không chịu nổi, còn chuẩn bị trước từ mấy ngày, nấu trứng gà cho tôi, gói há cảo tôi thích ăn, khoe với người trong thôn rằng cháu ngoại trai của bà về thăm bà rồi.

Sau này chị họ Lưu Yến gả cho Lý Đại Sơn cùng thôn, Lý Đại Sơn là người thật thà đôn hậu, đối xử rất tốt với chị họ, hai người sinh được một con trai, cuộc sống tuy không giàu có nhưng cũng bình an yên ổn. chị họ và anh rể chị họ thường ngày đi làm thêm ở công trường trong huyện thành, kiếm được tiền đủ nuôi gia đình, dì cả cũng có thể giúp trông cháu, cuộc sống trôi qua rất yên ổn.

Tôi cũng từng giúp chị họ, muốn tìm cho chị ấy một công việc nhẹ nhàng ở huyện thành, nhưng chị họ nói chị ấy không có học vấn, không làm được, vẫn là đi làm thuê ở xưởng thì thực tế hơn. Tôi muốn tìm cho anh rể một công việc ổn định, nhưng anh rể nói mình chỉ biết làm việc tay chân, mấy việc khác không làm nổi. Tôi chỉ có thể mỗi lần về đều chuẩn bị cho cháu ngoại trai một bao lì xì thật dày, mua thật nhiều đồ chơi và sách vở cho đứa nhỏ, để nó học hành tử tế, sau này giống như tôi, bước ra khỏi cái khe núi nghèo này.

Ngày tháng cứ thế yên ổn trôi qua, tôi cứ tưởng dì cả và gia đình chị họ sẽ cứ thế bình an mà sống tiếp, tôi có thể từ từ báo đáp ân tình của dì cả, để bà an an ổn ổn sống cả đời.

Nhưng tôi không ngờ, bất ngờ vẫn cứ đến.

Năm 2024, vào mùa thu, tôi đang họp một cuộc họp dự án rất quan trọng ở công ty thì trợ lý của tôi đột nhiên gõ cửa phòng họp, đi tới bên cạnh tôi, khẽ nói: “Tổng Hình, dưới lầu có một bà, nói là dì cả của anh, đã đợi anh ở dưới lầu rất lâu rồi.”

Lúc đó tôi lập tức sững người.

Dì cả chưa từng đến Bắc Kinh, càng chưa từng đến công ty của tôi. Trước đó tôi đã mấy lần bảo bà lên Bắc Kinh chơi, bà đều không chịu, nói sợ gây phiền phức cho tôi, sao đột nhiên lại chạy đến công ty của tôi?

Trong lòng tôi bỗng chốc hoảng hốt, vội vàng nói với mọi người trong cuộc họp một tiếng, cầm áo khoác rồi chạy xuống lầu.

Chạy tới đại sảnh dưới lầu công ty, tôi liếc mắt một cái đã nhìn thấy dì cả.

Bà ngồi ở góc đại sảnh, bên cạnh bồn hoa, trên người mặc chiếc áo khoác màu xanh đậm mà ba năm trước tôi mua cho bà, giặt nhiều đến bạc cả màu, cổ tay áo cũng mòn rách rồi. Tóc bà đã bạc trắng hết, nếp nhăn trên mặt cũng sâu hơn rất nhiều, lưng cũng còng xuống, trông già hơn lần trước tôi gặp đến mấy tuổi.

Trong tay bà xách hai cái túi vải căng phồng, ôm chặt trong ngực, sợ bị người ta làm hỏng. Bà ngồi co ro ở đó, nhìn những người mặc vest đi lại qua lại, ánh mắt mang theo vẻ căng thẳng và bất an, giống như một đứa trẻ làm sai chuyện gì đó.

Nhìn dáng vẻ của bà, lòng tôi đau như bị dao cứa, sống mũi cay xè, suýt nữa thì rơi nước mắt.

Tôi vội vàng bước tới, ngồi xổm trước mặt dì cả, nói: “Dì cả, sao dì lại đến đây? Đến sao không gọi điện cho con trước một tiếng? Con còn ra đón dì được mà.”

Dì cả thấy tôi, lập tức đứng dậy, trên mặt lộ ra nụ cười có phần lúng túng, vừa xoa tay vừa nói: “Lai Hỷ, dì không làm phiền con làm việc chứ? Dì sợ gọi điện cho con thì con đang bận, không có thời gian nghe, nên tự mình tới luôn. Dì hỏi đường rồi, đi xe buýt tới, không bị lạc đâu.”

Tôi nói: “Dì cả, dì nói gì thế? Dì tới là con vui còn không kịp, sao lại làm phiền được? Sao dì không đi taxi tới? Đi xe buýt mệt lắm mà.”

Dì cả cười nói: “Không mệt, thân thể dì khỏe lắm. Đi taxi đắt lắm, đi xe buýt hai đồng là tới rồi, tiết kiệm tiền.”

Tôi nhận lấy hai cái túi vải trong tay bà, nặng trĩu. Mở ra xem, bên trong là lạc nhà bà trồng, trứng gà luộc, còn có dưa muối bà tự làm, đều là những món tôi thích ăn nhất hồi nhỏ. Bà vì mang mấy thứ này mà ngồi xe lửa ghế cứng tàu xanh hơn mười tiếng, từ quê lên Bắc Kinh, trên đường vẫn ôm chặt trong ngực, sợ bị chen hỏng.

Tôi xách túi, nắm tay dì cả, nói: “Dì cả, đi, con đưa dì lên lầu, vào phòng làm việc của con ngồi một lát.”

Dì cả vội vàng xua tay, nói: “Không đi nữa, không đi nữa. Chỗ cháu toàn là nơi cao cấp, bà già nhà quê như dì, mặc còn rách rưới thế này, đi lên chỉ làm cháu mất mặt. Dì chỉ đứng đây nói với cháu mấy câu thôi, nói xong là đi.”

Lòng tôi càng chua xót hơn, nói: “Dì cả, dì nói gì vậy? Dì là dì cả của cháu, là người mà cháu biết ơn nhất trong đời này, ai dám nói dì mất mặt chứ? Đi, lên lầu với cháu.”

Tôi kéo dì cả đi thật chặt, đưa bà lên văn phòng của tôi. Tôi rót cho bà một cốc nước nóng, bảo bà ngồi xuống sofa, nhưng bà vẫn rất gò bó, tay chân không biết để đâu, ngồi cũng chỉ dám ngồi ở một góc ghế.

Tôi nhìn bà, nói: “Dì cả, lần này dì tới Bắc Kinh rốt cuộc là có chuyện gì? Dì nói với cháu đi, đừng giấu cháu.”

Dì cả nghe tôi nói xong, nụ cười trên mặt lập tức biến mất, ánh mắt cũng tối sầm lại. Bà cúi đầu, hai tay siết chặt cốc nước trong tay, đầu ngón tay đều đang run, hồi lâu vẫn không nói gì.

Trong lòng tôi càng hoảng hơn, nói: “Dì cả, rốt cuộc là sao? Có phải thân thể dì không khỏe không? Hay là chị họ xảy ra chuyện gì rồi? Dì nói với cháu đi, đừng kìm trong lòng.”

Dì cả ngẩng đầu nhìn tôi, mắt bà đỏ hoe, nước mắt lăn lộn trong hốc mắt. Bà há miệng, mấy lần muốn nói, nhưng đều không thốt ra được.

Tôi quen dì cả bao nhiêu năm nay, bà cả đời hiếu thắng, chưa từng để lộ dáng vẻ yếu đuối như vậy trước mặt tôi. Tôi biết, nhất định là đã xảy ra chuyện lớn kinh trời động đất, nếu không bà sẽ không như thế, càng sẽ không lặn lội ngàn dặm chạy tới Bắc Kinh tìm tôi.

Tôi ngồi bên cạnh bà, vỗ vỗ tay bà, nói: “Dì cả, không sao đâu, có cháu đây. Trời có sập xuống, cháu cũng đỡ cho dì. Bất kể xảy ra chuyện gì, cháu đều có thể giải quyết. Dì nói với cháu đi, rốt cuộc là sao?”

Dì cả nhìn tôi, cuối cùng cũng không kìm được nữa, nước mắt rơi xuống. Bà dùng tay áo lau lau nước mắt, ấp úng hồi lâu, cuối cùng cũng nói ra lời.